Ulica Jezuicka w Bydgoszczy

Skocz do: nawigacji, szukaj
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Ulica Jezuicka

Pierzeja wschodnia
 

Ulica Jezuicka w Bydgoszczy - ulica na terenie miasta lokacyjnego Bydgoszczy.

Położenie

Ulica znajduje się w zachodniej części Starego Miasta. Rozciąga się w przybliżeniu na kierunku północ-południe, od ul. Farnej do ul. Długiej. Jej długość wynosi ok. 150 m.

Historia

Ulica Jezuicka została wytyczona w połowie XIV wieku podczas kształtowania bydgoskiego miasta lokacyjnego. Przebiegała w zachodniej części ówczesnego miasta Bydgoszczy, łącząc ulicę Długą z kościołem farnym.

Podczas prowadzonych przy ul. Jezuickiej ratowniczych prac archeologicznych stwierdzono fragmenty zabudowy ceglanej datowanej na XV-XVI wiek. Na ten sam okres datuje się również zachowane mury kamienicy przy ul. Jezuickiej 4, a na wiek XVII odkryte fundamenty kamienicy na ul. Jezuickiej 5[1].

Historia tej części miasta związana jest z zakonem jezuitów, do którego w XVII-XVIII wieku należała większa część domów w czworoboku dzisiejszych ulic: Farnej, Jezuickiej, Niedźwiedzia i Starego Rynku[2]. Około roku 1640 jedno skrzydło tego czworoboku na Rynku zostało zamknięte bryłą kościoła jezuickiego oraz zabudowaniami kolegium. Podczas potopu szwedzkiego (1655-1660) większa część domów została spalona, a wiele innych stało pustką z powodu ucieczki mieszkańców przed zarazą. Umierający masowo bydgoszczanie zapisywali swe nieruchomości kościołom, klasztorom i szpitalowi. Stąd wiele domów w rejonie ulicy określano jako „jezuickie”[2].

Jesienią 1657 r. podczas pobytu w Bydgoszczy monarchów: króla Jana Kazimierza z królową Marią Ludwiką oraz elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma (z żoną Luizą) dostojnicy i dworzanie byli goszczeni na terenie kolegium jezuickiego oraz w należących do jezuitów domach[2]. Lustracja z 1658 r. stwierdza, że istniejące dawniej w tym rejonie miasta domy mieszkalne (drewniane, od XVI wieku murowane) oraz browary i warsztaty rzemieślnicze są w większości zniszczone. Jedynie kilka domów nie zostało określonych jako puste, czy zrujnowane[2].

Na pierwszym, szczegółowym planie zabudowy miasta, sporządzonym w 1774 r. przez pruskiego geometrę Gretha widocznych jest szereg pustych parceli przy ulicy Jezuickiej[3]. Istniejąca wówczas zabudowa występowała w środkowo-zachodniej części ulicy oraz w części północno-wschodniej (budynek kolegium). Wiele kamienic wzniesiono natomiast w ostatniej ćwierci XVIII wieku, gdyż na planie Lindnera z 1800 r. i planie miasta z 1816 r,. widnieje pełna zabudowa pierzejowa po obu stronach ulicy. Wiadomo, że w okresie 1772-1786 wybudowano w Bydgoszczy 99 nowych dwupiętrowych domów[4]. Z planu katastralnego z 1876 r. wynika, że przy ulicy Jezuickiej stało 19 kamienic (z tego 13 w zachodniej pierzei), co odpowiada w przybliżeniu stanowi obecnemu.

W latach 20. XX wieku uporządkowano numerację posesji na ulicy. W tym czasie mieszkała tu uboga na ogół ludność polska i żydowska, w tym kilku piekarzy i szewców. Podczas okupacji polscy mieszkańcy ulicy padli jako pierwsi ofiarą łapanek dokonanych na Starym Mieście, w pierwszych dniach zajęcia Bydgoszczy przez hitlerowców[2].

Ukształtowany do połowy XIX wieku charakter ulicy nie zmienił się w następnych dziesięcioleciach. W 1979 r. na podstawie uchwały MRN rozpoczęto w tym rejonie prace rekonstrukcyjne prowadzące do „uporządkowania dawnej zabudowy Starego Miasta”. Doprowadziło to w latach 90. XX wieku do odrestaurowania większości kamienic przy ulicy Jezuickiej. Ulokowano w nich sklepy oraz agendy Urzędu Miejskiego, Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego i innych instytucji. W kamienicach: nr 4 i nr 18 znajdują się: siedziba i biuro Towarzystwa Miłośników Miasta Bydgoszczy[5]. W kamienicach 4a-14 mieszczą się wydziały Urzędu Miasta, zaś w pozostałych m.in.: księgarnie, restauracje, sklepy i galerie sztuki. W 2010 r. modernizacja nawierzchni ulicy Jezuickiej została ujęta w Planie Rewitalizacji Bydgoszczy[6].

Nazwy

Ulica w przekroju historycznym posiadała następujące nazwy[4]:

Staropolska nazwa ulicy nawiązuje do kościoła farnego, do którego uliczka prowadziła mieszczan z ulicy Długiej. Nazwa nowożytna nawiązuje natomiast do zakonu jezuitów, których klasztor w Bydgoszczy powstał w 1619 r. W latach 1637-1649 między Starym Rynkiem, a ul. Jezuicką wzniesiono kościół jezuicki pw. Św. Krzyża, a w latach 1644-1653 budynek kolegium jezuitów. Była to najważniejsza jednostka oświatowa i kulturotwórcza w XVII-XVIII-wiecznej Bydgoszczy.

Architektura

Ulica Jezuicka zalicza się do ładniejszych na terenie Starego Miasta z uwagi na odnowioną i stosunkowo jednorodną zabudowę. Starsze kamienice, mimo wielokrotnych przebudów posiadają cechy barokowe. Większość zabudowy nosi jednak cechy XIX-wiecznych przebudów i XX-wiecznych remontów, które częściowo zubożyły fasady kamienic. Najstarszym i najbardziej wyróżniającym się budynkiem stojącym przy ulicy Jezuickiej jest dawne kolegium (obecny ratusz).

Niektóre kamienice

Przypisy

  1. ↑ Siwiak Wojciech, Siwiak Anna: Nowożytny strop drewniany z kamienicy przy ul. Długiej 9 w Bydgoszczy. Przyczynek do początku murowanej zabudowy mieszkalnej i wystroju wnętrza w XVI-XVIII wieku. [w.] Ziemia Kujawska t. XIX. Polskie Towarzystwo Historyczne, Inowrocław-Włocławek 2006
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Drygałowa Waleria: Kamieniczki nr 4 przy ulicy Jezuickiej. [w.] Kalendarz Bydgoski 1968
  3. ↑ wśród 24 widniejących na planie z 1774 r. posesji, 12 było zabudowanych
  4. ↑ 4,0 4,1 Czachorowski Antoni red.: Atlas historyczny miast polskich. Tom II Kujawy. Zeszyt I Bydgoszcz. Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Toruń 1997
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Umiński, Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996
  6. ↑ http://www.pomorska.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20100616/BYDGOSZCZ01/429392914 dostęp 30-09-2010

Zobacz też

Bibliografia

  • Derenda Jerzy red.: Piękna stara Bydgoszcz. Tom I z serii: Bydgoszcz miasto na Kujawach. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006. ISBN 83-916178-0-7, 978-83-916178-0-9, 83-916178-5-8, 978-83-916178-5-4, 83-916178-1-5, 978-83-916178-1-6
  • Drygałowa Waleria: Kamieniczki nr 4 przy ulicy Jezuickiej. [w.] Kalendarz Bydgoski 1968
  • Umiński, Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996