Rynek (urbanistyka)
Rynek – centralny plac miejscowości, charakterystyczny dla urbanistyki europejskich miast. Rynki wytyczano od początku średniowiecza do XIX wieku.
Pochodzenie nazwy
Słowo rynek pochodzi od niemieckiego terminu Ring (dosł. "pierścień"), który pojawił się na ziemiach polskich wraz z przeprowadzanymi lokacjami na prawie niemieckim (jednak niemieckim odpowiednikiem słowa rynek jest Markt lub Marktplatz). Ring oznacza specyficzny rodzaj rynku z umieszczonym pośrodku blokiem zabudowy.
Funkcje
Rynek był przestrzenią wymiany handlowej i miejscem, w którym zbiegały się drogi prowadzące do miasta. Lokalizowano przy nim ratusz - siedzibę władz miejskich – a w jego pobliżu najczęściej także główną świątynię miasta. Na terenach dzisiejszej Polski układ przestrzenny rynku, jego funkcja i zadania związane były z przyjęciem prawa niemieckiego (najczęściej magdeburskiego). Inne zabudowania typowe dla rynków to sukiennice, kramy i ławy chlebowe, waga, a także pręgierz i studnia.
Rynki były najczęściej wytyczane na planie czworokąta, choć niektóre z nich posiadają formę trójkąta (Rynek Kościuszki w Białymstoku, rynki w Jaworznie, Brodnicy, Łowiczu), czy rozszerzającej się ulicy (Chojnów, Środa Śląska, Niemodlin). Od czasów renesansu projektowano niekiedy symetryczne rynki wielokątne (np. sześciokątny rynek w Krynkach, ośmiokątny rynek Nowego Miasta w Łodzi).
Rynki w Polsce
Rynki zostały wytyczone w większości polskich miast i niektórych wsiach, których prawa lokacyjne wydano w średniowieczu. Nie posiadają ich natomiast miasta lokowane później, przede wszystkim te, które rozwinęły się i uzyskały prawa miejskie w XIX i XX wieku. Największymi placami rynkowymi w Polsce są Rynek w Latowiczu (o powierzchni ok. 43 000 m²[1]), Rynek Główny w Krakowie (o powierzchni ok. 40 000 m², uważany za jeden z największych rynków w Europie) i Rynek w Tarnogrodzie (niecałe 40 000 m²). Najdłuższe rynki znajdują się w Myszyńcu (430 m[2]) i Pułtusku (380 m), a w Magnuszewie i Sławatyczach mają one boki o długości ponad 300 m.