Mosty w Bydgoszczy – przeprawy drogowe, kolejowe i piesze przez Brdę, Kanał Bydgoski, Wisłę, Młynówkę i pomniejsze cieki wodne na terytorium miasta Bydgoszczy.

W 2009 r. na terytorium miasta znajdowało się ponad 30 mostów i kładek (w tym 26 mostów drogowych), z tego:

• 11 mostów drogowych, 3 kolejowe i 4 kładki dla ruchu pieszego przez Brdę,
• 7 mostów drogowych, 2 kolejowe i 4 mostki dla ruchu pieszego przez Kanał Bydgoski,
• 1 most drogowo-kolejowy przez Wisłę,
• 1 most drogowy i 2 kładki dla ruchu pieszego przez rzekę Młynówkę,
• mostki nad mniejszymi ciekami wodnymi np. Międzywodziem, Flisem, Strugą Młyńską, Strugą Prądy, czy też ciekami w okolicy toru regatowego

Liczba istniejących przepraw rzecznych i konieczność wznoszenia nowych wiąże się z obecnością na terytorium miasta Bydgoskiego Węzła Wodnego. Przez Bydgoszcz przepływają trzy główne cieki wodne, którym odcinki „miejskie” liczą:

• Brdy: 28 km
• Wisły: 14 km
• Kanału Bydgoskiego: 5 km
• starego Kanału Bydgoskiego: 3 km

Rzeka Brda jest osią miasta Bydgoszczy rozdzielając miejskie terytorium na dwie części: północną i południową, kanał dzieli w podobny sposób zachodnią część miasta, a Wisła jest wschodnią granicą miasta. Duże rozczłonkowanie miasta ciekami wodnymi stwarza konieczność budowy wielu przepraw mostowych służących potrzebom ruchu drogowego i kolejowego, jak również zapewnieniu połączeń międzyosiedlowych.

Rys historyczny

Mosty staropolskie

Pierwszy stały most przez Brdę przy grodzie bydgoskim zbudowano dowodnie przed 1253 r., gdyż w tym roku wymieniono go^[1] w umowie ugody gospodarczej zawartej między księciem Kujaw Kazimierzem, a zakonem krzyżackim. Świadkiem podpisanym na tej umowie był m.in. kasztelan bydgoski Bogusław^[2]. Most znajdował się ok. 200 m na wschód, niż obecny most Jerzego Sulimy-Kamińskiego i umożliwiał przejście z lewego brzegu Brdy na wyspę grodową, gdzie pobierano cło przez urzędników książęcych. Stamtąd w kierunku południowym wiódł kolejny most przez starorzecze Brdy.

W wiekach XIV-XVIII w Bydgoszczy utrzymywano stały most przez Brdę w ciągu ul. Mostowej, który łączył miasto lokacyjne z przedmieściem Gdańskim, a także prowadził ruch handlowy z Kujaw i Wielkopolski na Pomorze Gdańskie i Ziemię Chełmińską. W 1577 r. mieszczanie uzyskali od goszczącego na bydgoskim zamku króla Stefana Batorego przywilej pobierania części spławianego Brdą drewna na naprawę mostów w mieście^[3].

W związku z tym, że Bydgoszcz otoczona była wówczas licznymi ciekami wodnymi: Młynówką^[4], fosą miejską i fosą zamkową, zbudowano kilka mostków nad tymi ciekami, które wyprowadzały ruch z bram miejskich: Kujawskiej, Poznańskiej i Grodzkiej (prowadzącej w kierunku zamku). Na Wyspie Młyńskiej, gdzie zbudowano młyny kościelne, królewskie, tartak napędzany siłą wody, folusze do gładzenia skór i sukna, a w 1594 r. mennicę – powstały mosty nad Młynówką i Międzywodziem: farny, młyński, pilarski^[5]. Osobnym zagadnieniem jest połączenie zamku z zapleczem przez most zwodzony na fosie zamkowej, istniejące do czasu zburzenia zamku w 1656 r.

Mosty z okresu pruskiego

Po przejściu Bydgoszczy pod władzę Królestwa Prus i budowie Kanału Bydgoskiego przebudowano most staromiejski w ciągu ul. Mostowej (1778), a także zbudowano przeprawy nad Kanałem Bydgoskim: most Władysława IV oraz przejścia w okolicach każdej z nowo zbudowanych śluz. Na Wyspie Młyńskiej powstały mosty: Magazynowy przez Brdę (1789), Młyński (1816), a w I połowie XIX wieku także mosty nad kanałem zbożowym i Międzywodziem. W 1840 r. wzniesiono most przez Brdę przy śluzie miejskiej.

Znaczne inwestycje mostowe nastąpiły w II połowie XIX wieku. Urbanizacja wkroczyła wówczas na tereny położone na północnym brzegu Brdy, między starym miastem, a dworcem kolejowym. W 1865 r. powstał nad Brdą ceglany, łukowy Most Zwycięstwa (Królowej Jadwigi). Pierwszym żelaznym mostem drogowym zbudowanym na Brdzie był Most Bernardyński (Cesarski, 1872 r.), potem wzniesiono Mosty Solidarności (Wilhelma i Portowy, 1890), Most Teatralny (1902), mosty w ciągu ul. Spornej (1897) i przebudowany w formie żelbetowej – Most Zwycięstwa (Królowej Jadwigi, 1913) W 1890 r. powstał również, zachowany w oryginalnej postaci do dnia dzisiejszego, ceglany most łukowy w ciągu ul. Witebskiej nad zatoką toru regatowego.

Nowe inwestycje mostowe przyniosło również powstanie i rozwój Bydgoskiego Węzła Kolejowego. W 1851 r. oddano do użytku masywny, pięcioprzęsłowy, ceglany, łukowy most kolejowy nad Brdą, który zachował się do czasów obecnych i jest jednym ze starszych zachowanych mostów kolejowych w Polsce. W 1861 r. w związku z budową Kolei Warszawsko-Bydgoskiej powstał most portowy na ujściowym odcinku Brdy, a w 1872 r. w ciągu linii kolejowej Bydgoszcz-Inowrocław zbudowano most kolejowy nad Kanałem Bydgoskim oraz drugi most kolejowy nad Brdą.

W 1893 r. w Fordonie powstał most kolejowo-drogowy nad Wisłą o długości 1350 m, który do czasu zniszczenia w 1945 r. był najdłuższym obiektem mostowym w Niemczech i na ziemiach polskich oraz trzecim co do długości w Europie.

Kilka mostów powstało również po przebudowie Kanału Bydgoskiego w latach 1912-1915. Nad nowo zbudowanym odcinkiem kanału powstały mosty: kolejowy, kolei wąskotorowej oraz drogowy.

U schyłku okresu pruskiego na obszarze dzisiejszego terytorium Bydgoszczy znajdowało się ponad 20 mostów, z tego:

• 5 mostów kolejowych (2 nad Brdą, 2 nad Kanałem Bydgoskim i 1 nad Wisłą),
• 2 mosty Bydgoskiej Kolei Powiatowej (wąskotorowej),
• 10 mostów drogowych (w tym 7 nad Brdą),
• 5 mostów w obrębie Wyspy Młyńskiej,
• 6 mostków w obrębie śluz: II, III, IV, V, VI, VII i VIII Kanału Bydgoskiego.

Mosty 1920-1989 r.

W okresie międzywojennym powstał w Bydgoszczy most kolejowy nad Brdą w ciągu magistrali węglowej. 3-4 września 1939 r. wycofujące się wojsko polskie zniszczyło, bądź uszkodziło większość mostów w mieście. Władze okupacyjne przywróciły ruch na przeprawach w latach 1940-1942, w tym na moście na Wiśle. 24 stycznia 1945 r. wycofujący się Niemcy ponownie wysadzili w powietrze większość obiektów mostowych. Dzięki ofiarności kolejarzy ocalały mosty kolejowe, Królowej Jadwigi oraz zachowało się kilka pomniejszych przepraw przez Kanał Bydgoski i w rejonie Wyspy Młyńskiej. W latach 1945-1946 r. w miejscu zniszczonych obiektów zbudowano drewniane przeprawy tymczasowe. Pierwsze odbudowane mosty oddano do użytku w 1948 r. (most Młyński, most w ul. Spornej). W latach następnych odbudowywano kolejne obiekty, a od końca lat 60. budowano nowe. Wznoszono obiekty w konstrukcji żelbetowej sprężonej, a w latach 70. z użyciem typowych elementów prefabrykowanych. W latach 1950-1956 odbudowano również od podstaw stalowy most na Wiśle, który jednak skrócono o 310 m, zastępując 5 przęseł nasypem ziemnym.

Kolejno oddawano do użytku:

• 1954 – mosty Solidarności – część południowa (kablobeton)
• 1961 – most Jerzego Sulimy-Kamińskiego (kablobeton)
• 1963 – most Bernardyński (kablobeton)
• lata 60. – most drogowy obwodnicy bydgoskiej (stalowy)
• lata 60. – most drogowy na Kanałem Bydgoskim (stalowy)
• 1970 – most Pomorski (prefabrykaty sprężone)
• lata 70. – most Smukalski (prefabrykaty zespolone)
• 1982 – mosty Solidarności – część północna (prefabrykaty zespolone)

W okresie powojennym rozebrano również szereg mostów. Dotyczy to zwłaszcza rejonu Wyspy Młyńskiej, gdzie pozostał jedynie Most Młyński. Po II wojnie światowej nie odbudowano mostu kolei wąskotorowej w Smukale, nad Kanałem Bydgoskim oraz jednego z mostów na ul. Spornej. W 1972 r. w związku z budową węzła Grunwaldzkiego, zasypano część Kanału Bydgoskiego z dwiema śluzami oraz rozebrano most Władysława IV. W 1969 r. w związku z likwidacją kolei wąskotorowej Bydgoszcz-Koronowo zlikwidowano również most kolejowy nad Kanałem Bydgoskim.

Mosty po 1989 r.

Lata 90. XX wieku to okres coraz większej eksploatacji przepraw przez wzrastający ruch drogowy. Remonty kapitalne zużytych konstrukcji mostowych rozpoczęto w połowie dekady. W 1998 r. powstał most w głowie dolnej nowo zbudowanej śluzy Czersko Polskie. W 2000 r. zbudowano most Kazimierza Wielkiego, a w 2002 r. mosty: Waleriana Hypszera nad Brdą oraz św. Antoniego nad Kanałem Bydgoskim. W 2009 r. rozpoczęto budowę nowego mostu kratowego nad Brdą w ciągu ul. Spornej w miejscu rozebranej starej konstrukcji, natomiast w 2010 r. dwóch mostów wantowych nad Brdą.

Mosty – stan w 2010 r.

Lista zawiera wykaz obecnie istniejących mostów na terenie Bydgoszczy, bez uwzględnienia historycznych przepraw nad fosami: miejską i zamkową oraz obiektów nad drobnymi ciekami: Flisem, Strugą Młyńską itp. Kolejność ustalono wg chronologii powstania.

Mosty planowane

W 2008 r. miasto Bydgoszcz pozyskało środki pomocowe z funduszy Unii Europejskiej na projekty komunikacyjne, w ramach których zostaną wybudowane dwie nowe przeprawy rzeczne^[6]:

• most drogowy przez Brdę w ciągu ul. Ogińskiego^[7],
• most tramwajowy przez Brdę w ciągu ul. Naruszewicza^[8].

W sferze dalekosiężnych planów znajduje się kolejnych kilka mostów^[9]:

• most drogowy przez Brdę w ciągu ul. Granicznej,
• most drogowy przez Brdę w ciągu ul. Jęczmiennej (Czyżkówko-Jachcie), wariant – przez tamę na Brdzie,
• most przez Brdę w ciągu wschodniej obwodnicy miejskiej (obok magistrali węglowej),
• most przez Brdę w ciągu ul. Witebskiej (obok linii kolejowej nr 18 Bydgoszcz-Toruń),
• most przez Kanał Bydgoski w ciągu ul. Podmiejskiej (Miedzyń – Osowa Góra),
• nowy most przez Wisłę powyżej obecnego.

Kładki dla pieszych

W 2009 r. w Bydgoszczy istniało 10 mostów nad Brdą, Młynówką i Kanałem Bydgoskim przeznaczonych wyłącznie dla ruchu pieszych.

W ramach Planu Rewitalizacji i Rozwoju Bydgoskiego Węzła Wodnego przewiduje się budowę kolejnych tego typu obiektów.

Zobacz też

• Kolej w Bydgoszczy
• Historia Bydgoszczy
• Brda
• Kanał Bydgoski
• Bydgoski Węzeł Wodny

Przypisy

Bibliografia

• Bydgoszcz w stronę Okola. Praca zbiorowa. Bydgoszcz 2004. ISBN 83-921725-0-7
• Derenda Jerzy. Piękna stara Bydgoszcz – tom I z serii Bydgoszcz miasto na Kujawach. Praca zbiorowa. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006
• Guldon Zenon: Rozwój uprawnień handlowych Bydgoszczy w XVI-XVII w. Prace Komisji Historii t. III: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C: 1966
• Jeleniewski K. Marek. .. której nie ma. Bydgoszcz na starej widokówce. Bydgoszcz 2001. ISBN 83-87586-17-X
• Kajczuk Jacek. Mosty i wiadukty. [w.] Bydgoska Gospodarka Komunalna. Bydgoszcz 1996
• Łbik Lech. Średniowieczne brody i przeprawy na dolnej Brdzie w okolicy Bydgoszczy. [w.] Kronika Bydgoska XIX. Bydgoszcz 1998
• Michalski Stanisław red.: Bydgoszcz wczoraj i dziś 1945-1980. Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Warszawa-Poznań 1988