Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Skocz do: nawigacji, szukaj
I etap XV konkursu, Filharmonia Narodowa
Prezydent Bronisław Komorowski na Koncercie Laureatów XVI Konkursu, Teatr Wielki

Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina, nazywany często Konkursem Chopinowskim – jeden z najstarszych i najbardziej prestiżowych konkursów wykonawczych na świecie, odbywający się co 5 lat w Warszawie. Jest jednym z niewielu konkursów monograficznych – we wszystkich jego etapach wykonywane są wyłącznie utwory jednego kompozytora. Zainicjowany został w 1927 r. przez polskiego pianistę, profesora Jerzego Żurawlewa (1886–1980).

Początki

Spuścizna Fryderyka Chopina na początku XX wieku stanowiła dla pianistów i muzykologów zagadkę interpretacyjną. Jerzy Waldorff przytacza szereg zjawisk, które przyczyniły się do powstania wątpliwości, w jakim stylu grać Chopina: oceny jego sztuki jako "cieplarnianej i chorobliwej"; działalność uczniów i uczennic Chopina, którzy w swej grze wprowadzać elementy "rozhisteryzowanego rubata" i sprowadzać ją do "spowitego krępą sztandaru narodowej niewoli" (zdaniem Waldorffa szczególną rolę odegrały tutaj arystokratki: Marcelina z Radziwiłłów Czartoryska oraz Maria Kalergis); wreszcie działalność polskich teoretyków i kompozytorów (m.in. Jana Kleczyńskiego czy Władysława Żeleńskiego), którzy w swoich pracach określali niektóre utwory jako "dziwaczne" czy "poronione". Wreszcie po I wojnie światowej w muzyce pojawiły się prądy neoklasyczne – z Igorem Strawinskim i Siergiejem Prokofjewem na czele – i zainteresowanie wykonawców muzyką romantyczną zaczęło słabnąć.

Pierwotnym celem ufundowania konkursu miała więc być – w zamierzeniu inicjatora, prof. Jerzego Żurawlewa, ucznia pianisty Aleksandra Michałowskiego, który miał także dać impuls do organizacji wielkiego forum[1] – dyskusja o tym, jak grać Chopina. Przeszkodami był brak w Polsce instytucji Ministerstwa Kultury oraz zainteresowania władzy sztuką. O zorganizowaniu konkursu przesądziła dopiero obietnica prezydenta Ignacego Mościckiego, które w przeciwieństwie do swojego poprzednika zapewnił, że obejmie konkurs swoim patronatem, oraz zabiegi księcia Włodzimierza Czetwertyńskiego, prezesa Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego.

Główny organizator

Epitafium autorstwa Leonarda Marconiego w miejscu złożenia serca Chopina, Bazylika Świętego Krzyża w Warszawie

Do lat 60. konkurs powstawał przy współudziale Ministerstwa Kultury i Sztuki, w latach 1960-2005 organizowany był przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Edycja w roku 2010 przygotowywana była przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina.

Przesłuchania konkursowe odbywają się w Filharmonii Narodowej. Jednocześnie w wielu innych miejscach w Warszawie (m.in. w Teatrze Wielkim i Zamku Ostrogskich) organizowane są imprezy towarzyszące.

Podczas konkursu 17 października – w dzień śmierci Fryderyka Chopina – w Kościele św. Krzyża w Warszawie odprawiona zostaje uroczysta msza, podczas której wykonywane jest Requiem Wolfganga Amadeusza Mozarta. Utwór ten, zgodnie z życzeniem kompozytora, wykonany był podczas mszy pogrzebowej 30 października 1849 w Kościele de la Madeleine w Paryżu.

Międzynarodowy status

Konkurs im. Fryderyka Chopina jest jednym z najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych konkursów muzycznych na świecie. W 1957 roku został – u boku m.in. turniejów Busoniego w Bolzano, Królowej Elżbiety w Brukseli, praskiego i genewskiego – jednym z kilkunastu członków-założycieli prestiżowej Światowej Federacji Międzynarodowych Konkursów Muzycznych, która obecnie zrzesza ok. 120 najbardziej znanych konkursów muzycznych na świecie (m.in. Konkurs Bachowski w Lipsku, Konkurs Czajkowskiego w Moskwie czy Konkurs Marii Canals w Barcelonie). Jednym z założycieli był także poznański Międzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. Henryka Wieniawskiego; z biegiem lat do Federacji przyjęte zostały także trzy inne polskie konkursy: Międzynarodowy Konkurs Dyrygencki im. Grzegorza Fitelberga (1982), Międzynarodowy Konkurs Wiolonczelowy im. Witolda Lutosławskiego (2000) oraz Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Ignacego Jana Paderewskiego (2009).

Nagrody

Laureaci konkursu mają zapewniony szereg nagród regulaminowych i pozaregulaminowych – w formie nagród pieniężnych i rzeczowych oraz angaży i zaproszeń do koncertów. Nagrody pozaregulaminowe przyznawane są także uczestnikom, którzy nie znaleźli się w gronie laureatów – podczas XV konkursu były to m.in. nagrody "dla najwyżej ocenionego polskiego uczestnika" (25 tys. euro), "za najlepsze wykonanie sonaty" (ufundowana przez Krystiana Zimermana), "dla najlepszej polskiej pianistki w konkursie" (ufundowana przez Barbarę Hesse-Bukowską).

Tradycją konkursu jest także przyznawanie przez jury nagród specjalnych:

Regulamin XVI Konkursu (2010) przewidywał dwie dodatkowe nagrody specjalne[2]:

Repertuar i jury

 Z tym tematem związana jest kategoria: Jurorzy Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina.
 Główny artykuł: Lista jurorów Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina.

Regulamin konkursu przewiduje kilkuetapową selekcję. Na każdym z etapów wykonywane są dzieła Fryderyka Chopina spośród podanych zbiorów, pojawiają się także utwory obowiązujące wszystkich kandydatów. Tradycyjnie w finale konkursu pianiści wykonują z towarzyszeniem orkiestry symfonicznej Filharmonii Narodowej jeden z dwóch koncertów fortepianowych: e-moll lub f-moll.

Oceny dokonuje jury składające się z wybitnych artystów i pedagogów powoływanych przez dyrektora konkursu. Obecnie wszyscy jurorzy są pianistami; wcześniej jednak zdarzało się, by zasiadali w komisji także dyrygenci, muzykolodzy, krytycy i kompozytorzy. System oceny zmieniał się w kolejnych edycjach konkursu, był także przedmiotem licznych dyskusji i sporów – zwłaszcza podczas konkursu w 1980 r., gdy komisję demonstracyjnie opuściło dwoje jurorów, wcześniejszych laureatów konkursu: Louis Kentner oraz Martha Argerich. Louis Kentner nie pojawił się na konkursie już nigdy więcej, Martha Argerich natomiast jest jego stałą jurorką.

Przewodniczący jury

Zbigniew Drzewiecki (przed 1939), przewodniczący jury podczas czterech powojennych edycji konkursu
 Z tym tematem związana jest kategoria: Przewodniczący jury Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina.

Podczas każdej z dotychczasowych edycji międzynarodowej (z wyjątkiem pierwszego konkursu) komisji przewodniczył Polak:

Honorowym przewodniczącym był także Artur Rubinstein oraz, od 2000 roku, Jan Ekier.

Zwycięzcy

 Z tym tematem związana jest kategoria: Zwycięzcy Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina.

Dotychczas czterokrotnie zwycięzcami konkursu zostali Polacy: Halina Czerny-Stefańska (1949, ex aequo), Adam Harasiewicz (1955), Krystian Zimerman (1975) oraz Rafał Blechacz (2005). Uczelnią, która wykształciła najwięcej zwycięzców, jest moskiewskie Konserwatorium; w Polsce jest to Akademia Muzyczna w Krakowie, której absolwentami byli Halina Czerny-Stefańska oraz Adam Harasiewicz. Krystian Zimerman rozpoczął studia na Akademii Muzycznej w Katowicach dopiero po sukcesie na konkursie. Rafał Blechacz zdobył nagrodę w trakcie studiów na Akademii Muzycznej w Bydgoszczy.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Stanisław Dybowski, Jak to się wszystko zaczęło [w:] "Chopin Express", nr 2, ISSN 2082-2774, październik 2010 [1]
  2. ↑ Regulamin XVI Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina (pol.). Narodowy Instytut Fryderyka Chopina. [dostęp 2011-06-28].

Bibliografia

  • Janusz Ekiert, Chopin wiecznie poszukiwany : Historia Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Muza SA, 2010. ISBN 978-83-7495-792-2.
  • Jerzy Waldorff, Wielka gra. Warszawa 1993.
  • Stefan Wysocki, Wokół Konkursów Chopinowskich, Warszawa 1986.
  • Rafał Nowacki, Ocena wykonań konkursowych na przykładzie konkursów chopinowskich – zarys problematyki, PWN, Warszawa 1974.
  • Oficjalna strona konkursu