Koło wodne

Skocz do: nawigacji, szukaj
Koło wodne nadsiębierne podczas pracy

Koło wodne, gatro Koło mające na obwodzie łopatki lub przegrody, poruszane siłą naporu wody, poprzednik turbiny wodnej. Najczęściej wykorzystywane do napędu młynów wodnych i narzędzi wykorzystywanych np. w tartakach lub kuźniach.

Podstawowy podział

Zależnie od sposobu zasilania koła wodne dzielimy na:

Koło wodne napędzające młot w kuźnicy. Eksponat Skansenu Maszyn Parowych i Parowozów przy kopalni zabytkowej w Tarnowskich Górach
Koło wodne na Gowienicy w Babigoszczy
  • nasiębierne (wykorzystuje głównie energię potencjalną wody) o największej wydajności,
  • śródsiębierne (wykorzystuje energię potencjalną i kinetyczną wody),
  • podsiębierne (wykorzystuje głównie energię kinetyczną wody)

Znane jest od I w. p.n.e.

W niektórych krajach Bliskiego Wschodu i Azji Południowo-Wschodniej koła wodne używane są do podnoszenia wody. Jest to zapewne najstarsza maszyna poruszana siłą wody. Składa się ona z dużego koła wodnego o średnicy do 20 m, do którego są przymocowane drewniane lub gliniane czerpaki - wraz z obrotem koła, czerpaki podnoszą wodę w górę. Koła takie do tej pory czerpią wodę na przykład z rzeki Asi w Syrii, przelewając ją do akweduktów, którymi woda jest prowadzona na pola. Stosuje się je także w innych krajach Bliskiego Wschodu, jeszcze używa się je w Hercegowinie, gdzie wprowadzili je Turcy. W Wietnamie są stosowane koła o średnicy 10-15 m, zbudowane całkowicie z bambusa.

Ciekawostki

Zastosowanie

W Polsce koła wodne stosowano od XII wieku. Służyły do napędzania kół w młynach wodnych oraz urządzeń w tartakach i w kuźniach. W innych krajach rozszerzono zastosowania kół wodnych o wykorzystanie napędu do poruszania pił mechanicznych. Używano ich na przykład do cięcia kamienia.

  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Koło wodne

Zachowane

W heraldyce

Element koła wodnego w heraldyce:

Zobacz też