Dyrekcja Kolei w Bydgoszczy

Skocz do: nawigacji, szukaj
Sieć Pruskiej Kolei Wschodniej
Budynek Dyrekcji Kolei - widok od strony Brdy
Widok od ul. Dworcowej

Dyrekcja Kolei w Bydgoszczy - terytorialny organ zarządzania koleją z siedzibą w Bydgoszczy.

Historia dyrekcji

Okres pruski

Królewska Dyrekcja Pruskiej Kolei Wschodniej (Königliche Direktion der Ostbahn) powstała zarządzeniem króla Prus Wilhelma IV z dnia 3 listopada 1849 z przekształcenia Królewskiej Komisji Kolei Wschodniej. Poprzednia instytucja powstała w 1848 w Trzciance w celu kontroli państwowej nad Towarzystwem Akcyjnym budującym linię kolejową z Krzyża do Królewca przez Piłę, Bydgoszcz i Tczew. Nowo powstała dyrekcja została zlokalizowana w Bydgoszczy w nieruchomościach przy Nowym Rynku 8 i 9. Była to pierwsza dyrekcja kolei państwowych w Europie i na świecie[1].

Początkowo, do września 1852, działała w Szczecinie Deputacja Dyrekcji Kolei Wschodniej zajmująca się dalszą budową dróg żelaznych. Jesienią 1852 nadzór nad wszystkimi problemami dotyczącymi rozbudowy i eksploatacji sieci kolejowej w Prusach Wschodnich objęła administracja w Bydgoszczy.

Królewska dyrekcja kolei wschodniej podlegała bezpośrednio ministrowi handlu, przemysłu i robót publicznych. Do dnia 1 października 1873 podlegali jej następujący wyżsi urzędnicy[1]:

  • wyższy inspektor ruchu, do którego obowiązków należało nadzorowanie personelu służby ruchu i kierowanie całokształtem gospodarki materiałowej; w późniejszym okresie dodano mu do pomocy inspektora budowy kolei;
  • nadmistrz maszynowy, który nadzorował tabor kolejowy, warsztaty naprawcze i personel parowozowy;
  • główny zarządca ekspedycji kolejowych, który czuwał nad odprawami podróżnych i przesyłek oraz analizował i badał w ograniczonym zakresie zażalenia składane na pion służby handlowej.

Do obowiązków dyrekcji należały czynności ogólno administracyjne związane z przewozem osób i przesyłek, opracowanie rozkładu jazdy pociągów, synchronizacja taborowa służb kolejowych, utrzymanie obiektów kolejowych, taboru i urządzeń, budowa i przebudowa torów. W kompetencji dyrekcji znajdowały się również: dyspozycje wagonowe dla poszczególnych stacji zgodnie z zapotrzebowaniem klientów oraz zaopatrzenie materiałowo-techniczne. Materiały przechowywano w magazynach i składnicach kolejowych, przede wszystkim w Warsztatach Głównych w Tczewie i Zakładach Budowy Rozjazdów Kolejowych w Bydgoszczy. Do statutowych obowiązków królewskiej dyrekcji kolei wschodniej należało także rozpatrywanie wniosków i wypłacanie odszkodowań za zabicie lub zranienie pasażerów podczas podróży[1].

Od 1875 dyrekcja kolei w Bydgoszczy przejęła obowiązki związane z rozliczaniem przewozów międzynarodowych (pasażerskich, bagażowych, ekspresowych i towarowych), początkowo na linii kolejowej Warszawsko-Bydgoskiej. Linię tę otwarto 4 grudnia 1862 zgodnie z umową prusko-rosyjską. Jej nowo zbudowanym odcinkiem po stronie pruskiej (podległej Kolei Wschodniej) była linia kolejowa Bydgoszcz-Toruń-Otłoczyn. Dyrekcja Kolei w Bydgoszczy była pierwszą na ziemiach polskich, w której rozliczano międzynarodowe przewozy kolejowe[1].

W 1880 Królewskiej Dyrekcji Kolei Wschodniej w Bydgoszczy podlegały oddziały ruchu w Berlinie, Pile, Bydgoszczy, Gdańsku, Toruniu, Królewcu, Słupsku i Poznaniu. W 1895 nastąpiła reorganizacja pruskiej administracji kolejowej. W miejsce Królewskiej Dyrekcji Kolei Wschodniej powstały Dyrekcje Kolei Państwowych z siedzibami w Bydgoszczy, Poznaniu, Gdańsku i Królewcu[1].

Okres polski

Wraz z odzyskaniem niepodległości pruska dyrekcja kolei w Bydgoszczy straciła rację bytu. Rząd polski, organizując kolejnictwo na terenie Pomorza utworzył dla tego terenu Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych w Gdańsku, której siedzibą był budynek byłej pruskiej dyrekcji (przyznany Polsce przez Międzysojuszniczą Komisję Podziału Mienia). Jeden z wydziałów tej dyrekcji, Wydział Kontroli Dochodów, miał siedzibę w Bydgoszczy[1].

Doceniając bydgoskie tradycje i doświadczenia, Ministerstwo Komunikacji utworzyło w 1922 Biuro Rozrachunków PKP z siedzibą w Bydgoszczy. Biuro to uległo znacznej reorganizacji w 1938, zaś po II wojnie światowej nastąpiło dalsze zwiększenie jego zakresu działalności.

W 1923 w budynku umieszczono również kolejową przychodnię lekarską, a w latach 1927-1932 także agendy radomskiej DOKP (przeniesione w 1932 do Chełma)[1].

Z dniem 1 września 1933 Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych przeniesiono do Torunia i Bydgoszczy, pozostawiając w Gdańsku nowo utworzone Biuro Gdańskie PKP. Do nowo zbudowanego gmachu w Toruniu (przeznaczonego pierwotnie dla urzędu wojewódzkiego, obecnie siedziba Urzędu Marszałkowskiego województwa kujawsko-pomorskiego) przeniesiono prezydium, wydział ruchu, mechaniczny, drogowy, biuro personalne, finansowe i kasę dyrekcyjną, zaś do funkcjonującego w Bydgoszczy wydziału kontroli dochodów przeniesiono wydział handlowo-taryfowy, prawny, zasobów i sanitarny. Tutaj miało swoją siedzibę także Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych PKP, które na początku 1939 zatrudniało 244 osoby. Oprócz tego, od 1937 mieściła się w budynku dyrekcja Francusko-Polskiego Towarzystwa Kolejowego S.A., które wybudowało (wspólnie z PKP) i zarządzało magistralą węglową Śląsk - Gdynia (dyrektorem towarzystwa był inż. Jan Getter-Girther)[2].

W 1945 Bydgoszcz była przejściową siedzibą Dyrekcji Okręgowych Kolei Państwowych w Gdańsku, po czym utworzono Rejonową Dyrekcję Kolei Państwowych w Bydgoszczy z dniem 1 października 1975.

W okresie powojennym, aż do dnia dzisiejszego w gmachu dawnej Dyrekcji Kolei Wschodniej znajdują się instytucje związane z PKP:

  • Centralne Biuro Rozrachunków Zagranicznych w strukturze PKP Cargo S.A. Przejęło ono wszystkie rozliczenia dotyczące obrotów wagonów w komunikacjach międzynarodowych
  • Zakład Kujawski PKP oraz inne komórki organizacyjne PKP Cargo: Biuro Rachunkowości i Podatków, Biuro Ekspedycji
  • Inne spółki kolejowe: TK Telekoma, PKP Energetyka i inne.

Statystyki

Stan taboru kolejowego podlegającego pod Dyrekcję Kolei Wschodniej w Bydgoszczy[1]:

  • 1853 - 629 wagonów, w tym 132 osobowe, 23 bagażowe i 497 towarowych
  • 1857 - 100 parowozów, 165 wagonów osobowych, 40 wagonów bagażowych i 1396 wagonów towarowych;
  • 1876 - 199 parowozów pośpiesznych, 44 parowozy osobowe, 300 parowozów towarowych, 44 parowozy tendrzaki - łącznie 587 parowozów; 877 wagonów osobowych, 213 wagonów bagażowych; 10715 wagonów towarowych i 68 wagonów pocztowych.

Stan linii kolejowych podlegających pod Dyrekcję Kolei Wschodniej w Bydgoszczy[1]:

  • 1867 - 912 km linii kolejowych.
  • 1876 - 1513 km linii kolejowych, w tym 740,23 km linii dwutorowych, 2659 rozjazdów, w tym 155 podwójnych rozjazdów angielskich i 110 pojedynczych rozjazdów krzyżowych, 43 mosty kolejowe o prześwicie świetlnym 10 metrów w każdym przęśle; w tym 22 murowane i 41 żelaznych (w tym mosty kolejowe w Bydgoszczy i most portowy), 1530 mniejszych mostów i 104 wiadukty.
  • 1894 – 4833 km linii kolejowych.

Obszar działania

W okresie swego funkcjonowania, aż do czasu reorganizacji kolejnictwa pruskiego w 1895 Dyrekcja zarządzała liniami kolejowymi na obszarze prowincji Prus od Berlina i Stralsundu, aż po Kłajpedę i Białystok. Były to prowincje: Prusy Zachodnie (Gdańsk, Kwidzyn), Pomorze (Szczecin, Koszalin, Stralsund), Prowincja Poznańska (Poznań, Bydgoszcz) i Prusy Wschodnie (Królewiec, Olsztyn)[1]. Po reorganizacji obszar kompetencji dyrekcji bydgoskiej został ograniczony do obszaru nieco wykraczającego poza rejencję bydgoską.

Dyrektorzy

Jednym z kierowników Dyrekcji Kolei w Bydgoszczy był w latach 1863-1867 Albert von Maybach - późniejszy minister, kierownik Urzędu Kolei Rzeszy w Berlinie i poseł do sejmu pruskiego. W 1889 r. przyznano mu godność Honorowego Obywatela Bydgoszczy[3].

Siedziba

 Osobny artykuł: Budynek Dyrekcji Kolei w Bydgoszczy.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Mierzyński Jan: 125 rocznica powstania dyrekcji kolejowej w Bydgoszczy. [w.] Kronika Bydgoska V (1971-73). Bydgoszcz 1980
  2. ↑ Widernik, Mieczysław: Magistrala węglowa Śląsk-Gdynia i jej znaczenie w okresie międzywojennym, [w:] Zapiski historyczne TNT XLXIX Rok 1984 z.2
  3. ↑ Błażejewski Stanisław, Kutta Janusz, Romaniuk Marek: Bydgoski Słownik Biograficzny. Tom I. Bydgoszcz 1994, str. 79-80
  4. ↑ Jastrzębska-Puzowska Iwona, Winter Piotr: Budynek dawnej Dyrekcji Kolei Wschodniej w Bydgoszczy, [w:] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu\, Zeszyt 1, Bydgoszcz 1996

Bibliografia

  • Czajkowski, Edmund: 134 bydgoskiego węzła kolejowego, [w:] Kalendarz Bydgoski 1985
  • Mierzyński, Jan: 125 rocznica powstania dyrekcji kolejowej w Bydgoszczy, [w:] Kronika Bydgoska V (1971-73), Bydgoszcz 1980
  • Piątkowski, Andrzej: Kolej Wschodnia w latach 1842-1880, Ośrodek Badań Naukowych im. W. Kętrzyńskiego w Olszynie, Olsztyn 1996
  • Widernik, Mieczysław: Magistrala węglowa Śląsk-Gdynia i jej znaczenie w okresie międzywojennym, [w:] Zapiski historyczne TNT XLXIX Rok 1984 z.2
  • Zakrzewski, Bogdan: 130 lat bydgoskiej kolei, [w:] Kalendarz Bydgoski 1980