61 Pułk Piechoty (II RP)

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ten artykuł dotyczy 61 Pułku Piechoty Wielkopolskiej. Zobacz też: 61 Pułk Piechoty - stronę ujednoznaczniającą.

61 Pułk Piechoty (61 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Pułk wchodził w skład 15 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty, stacjonował do 1939 w garnizonie Bydgoszcz.

Formowanie

Utworzony został 6 lutego 1919 jako Pułk Zapasowy "Grupy Zachodniej". Przemianowany 15 marca 1919 na 7 Pułk Strzelców Wielkopolskich, a 7 stycznia 1920 na 61 Pułk Piechoty. "Grupa Zachodnia" powstała z zorganizowanego wcześniej 2 Batalionu Garnizonu Poznań i kilku kompanii pochodzących z wielkopolskich drużyn powstańczych (ze Zbąszynia, Bukowca, Duszników, Lwówka i Pniew), istniejących od listopada 1918.

3 maja 1919 gen. piech. Józef Dowbor-Muśnicki rozkazem nr 119 zatwierdził dzień 4 marca (św. Kazimierza) jako święto pułkowe dla 7 Pułku Strzelców Wielkopolskich.

Powstanie wielkopolskie

Pododdziały przyszłego Pułku walczyły 10 stycznia 1919 r. o Zbąszyń. Do końca lipca 1919 r. 7 Pułk Strzelców Wielkopolskich bił się na zachodnim, później na północnym odcinku frontu wielkopolskiego (od Rynarzewa po Czarnków). W styczniu i lutym 1920 r. zajął Ziemię Chodzieską i Wyrzyską - 19 stycznia 1920r. wkroczył do Chodzieży, a następnie do Śmiłowa, Wyrzyska, Białośliwia i Wysokiej. Na przełomie stycznia i lutego pułk obsadził granicę między Kępnem a Rawiczem, po czym wrócił do Chodzieży, która na krótko stała się miastem garnizonowym pułku i gdzie na miejscowym rynku 1 marca 1920 r. otrzymał on sztandar (z napisem "Honor i Ojczyzna" oraz nazwami pól bitew pułku na ramionach krzyża, po drugiej stronie: orzeł biały pośrodku krzyża kawalerskiego, między jego ramionami cyfra "61" w wieńcu laurowym).

Wojna 1919-1920

W początkach marca 1920 przerzucony został na front wschodni przeciwko Armii Czerwonej do obszaru Brody — Krasne — Złoczów, następnie brał udział w wyprawie kijowskiej, nacierając w kierunku Berdyczowa. 8 maja 1920 r. pułk wkroczył do Kijowa, gdzie następnego dnia uczestniczył w defiladzie wojsk polskich na Kreszczatiku. Cofając się następnie pod naporem Armii Czerwonej, zajął stanowiska na przedpolu Warszawy w składzie 1 Armii. W czasie polskiej kontrofensywy 23 września przełamał front pod Mścibowem i Gnieznem k. Wołkowyska. Ostatni ważniejszy bój pułku to udzielenie pomocy 11 października 1920 58 Pułkowi Piechoty w walce o Kojdanów.

Pułk w okresie pokoju

Po zakończeniu wojny wojny, w której poległo blisko dwustu żołnierzy, pułk wraca do Chodzieży, a następnie przenosi się do Gniezna. 1 listopada 1921 r. przybywa do Bydgoszczy, gdzie zostaje zakwaterowany w koszarach przy ul. Szczecińskiej (dziś Pomorskiej), po 10 latach - w koszarach im. gen. Chłopickiego przy ul. Północnej (dziś Powstańców Warszawy).

Na podstawie rozkazu wykonawczego MSWojsk. o wprowadzeniu organizacji na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930, pułk zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych)[1]. Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny. W okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku "normalnego" (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy.

Wojna obronna 1939

Pułk walczył w składzie 15 DP

61 Pułk Piechoty walczył w składzie Armii "Pomorze". Od 1 do 4 września obsadzał główną pozycję obrony przedmościa Bydgoszczy między rzeką Brdą i Kanałem Bydgoskim. Następnie wycofał się na linię Solec Kujawski - Łabiszyn. W dniach 9 - 14 września brał udział w bitwie nad Bzurą osłaniając kierunek północno-zachodni.

W dniach 16 - 17 września bronił północnego skraju Puszczy Kampinoskiej, a następnie wycofał się do Warszawy, gdzie resztki pułku walczyły do jej kapitulacji.

W całej kampanii wrześniowej zginęło 35 oficerów i ponad 900 żołnierzy, a rannych zostało blisko 1200.

Sztandar pułku został zakopany w dniu 18.09.1939 r. we wsi Bołtuny nad Bugiem.

Strzelcy wielkopolscy

Dowódcy pułku:

  • por. Kazimierz Szczęśniak (15 III - 31 V 1919)
  • płk Tadeusz Gałecki (1 VI - 2 IX 1919 i p.o. 2 IX - 3 XI 1919)
  • mjr Stanisław Taczak (2 IX - 3 XI 1919 [2])
  • mjr Alfons Wojtkielewicz (4 XI 1919 - 17 VIII 1920)
  • mjr Stefan Jeske (18 VIII - 6 IX 1920)
  • mjr Alfons Wojtkielewicz (od 7 IX 1920)
  • płk Jan Tabaczyński (1922-1923)
  • płk piech. Bolesław Waśkiewicz (1924-1928)
  • płk dypl. Jan Korkozowicz (1932 - 22.10.1937)
  • ppłk dypl. Franciszek Sobolta
  • ppłk dypl. Józef Popek (ostatni z 15 dowódców)

Oficerowie pułku:

Obsada personalna pułku w sierpniu i wrześniu 1939[3]

  • dowódca - ppłk dypl. Franciszek Hugo Sobolta
  • I zastępca dowódcy - ppłk Józef Władysław Wyzina → dowódca Ośrodka Zapasowego 15 DP w Sandomierzu
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) - mjr Marian Schultz
  • adiutant - mjr Janusz Czarnocki
  • starszy lekarz - mjr dr Jerzy Zygmunt Suwiński
  • młodszy lekarz - ppor. lek. Kazimierz Dionizy Jankowski
  • oficer mobilizacyjny - kpt. Wacław Szpulecki
  • z-ca oficera mobilizacyjnego - kpt. Wacław Pauliński
  • oficer administracyjno-materiałowy - kpt. adm. (piech.) Zenon Malinowski
  • oficer gospodarczy -kpt. int. Kazimierz Masłowski
  • oficer żywnościowy - chor. Feliks Fąferek
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy - kpt. tab. Jan Liebthal
  • kapelmistrz - kpt. adm. (kapelm.) Paweł Kuczera
  • dowódca plutonu łączności - por. Bronisław Burda
  • dowódca plutonu pionierów - por. Marian Adam Zjawili
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - kpt. art. Jacek Deskur
  • dowódca plutonu ppanc. - por. Jan Górski
  • dowódca oddziału zwiadu - por. Alfred Furmański
  • dowódca I batalionu - mjr dypl. Franciszek Kajetan Wysocki
    • dowódca 1 kompanii - kpt. Leopold Jenerowicz
      • dowódca plutonu - ppor. Władysław Zbigniew Milwid
      • dowódca plutonu - ppor. Tadeusz Juliusz Tworzydło
    • dowódca 2 kompanii - kpt. Feliks Kociński
      • dowódca plutonu - ppor. Norbert Skwierawski
    • dowódca 3 kompanii - por. Stanisław Bielecki
      • dowódca plutonu - ppor. Stanisław Dubrownik
      • dowódca plutonu - ppor. Jan Mieczysław Rejman
      • dowódca plutonu - chor. Franciszek Karliński
    • dowódca 1 kompanii km - por. Mieczysław Otto Kintopf
      • dowódca plutonu - por. Brunon Werner Otton Bzdawski
      • dowódca plutonu - ppor. Egon Edward Paweł Gruhalla-Węsierski
  • dowódca II batalionu - mjr dr Stanisław Dobrzański
    • dowódca 4 kompanii - por. Julian Soleżyński
      • dowódca plutonu - ppor. Adam Szczęsny Szpakowski
    • dowódca 5 kompanii - por. Wincenty Kościanowski
      • dowódca plutonu - por. Tadeusz Franciszek Stein
      • dowódca plutonu - ppor. Tadeusz Piotr Górecki
    • dowódca 6 kompanii - vacat
      • dowódca plutonu - por. Tadeusz Żbikowski
      • dowódca plutonu - ppor. Stanisław Jan Walczak
    • dowódca 2 kompanii km - por. Stanisław Józef Dworakowski
      • dowódca plutonu - chor. Władysław Śliwiński
  • dowódca III batalionu - mjr Rudolf Jan Kruczała
    • dowódca 7 kompanii - kpt. Edward Zabielski
      • dowódca plutonu - ppor. Józef Witczak
      • dowódca plutonu - ppor. Zbigniew Leon Wróblewski
    • dowódca 8 kompanii - por. Antoni Burkiewicz
      • dowódca plutonu - por. Stanisław Smułkowski
      • dowódca plutonu - ppor. Józef Garyga
    • dowódca 9 kompanii - por. Włodzimierz Jan Dzięcielewski
      • dowódca plutonu - por. Ludwik Orłowicz
      • dowódca plutonu - ppor. Henryk Marszałek
      • dowódca plutonu - chor. Franciszek Matuszewski
    • dowódca 3 kompanii km - kpt. Wacław Czaplicki
      • dowódca plutonu - por. Adam Franciszek Strejczek
      • dowódca plutonu - chor. Mikołaj Giś
  • dowódca batalionu marszowego - kpt. Jan Walusz
  • na kursie - por. Hugo Blechert
  • odkomenderowany - por. Ludwik Marian Diehl
  • odkomenderowany - ppor. Józef Kwit

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

Symbole pułku

Odznaka

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 28, poz. 417 z 15 lipca 1924 roku. Odznaka ma kształt stylizowanego orła z opuszczonymi skrzydłami, trzymającego w szponach jednej łapy tarczę krzyżacką pokrytą białą i czarną emalią a w drugiej łapie przyłbicę rycerską. Na łapach orła zerwane łańcuchy (symbol wyzwolenia się spod pruskiego panowania). Nad tarczą wpisano numer i inicjały 61 PP. Jednoczęściowa - wykonana w srebrze, złocona i częściowo emaliowana, na rewersie próba srebra 900. Wymiary: 39x28 mm. Wykonanie: Paul Kinder - Bydgoszcz[4].

Przypisy

  1. ↑ Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007, s. 64. ISBN 978-83-11-10206-4. 
  2. ↑ Został wyznaczony, lecz stanowiska nie objął.
  3. ↑ Rocznik Oficerski 1939
  4. ↑ Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 104. 

Bibliografia

  • Piotr Bauer i Bogusław Polak, Armia "Poznań" w wojnie obronnej 1939, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983, ISBN 83-210-0385-0.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. 
  • "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
  • "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
  • Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.